Ryczałtem nazywamy pewną, z góry określoną, kwotę, która jest jednakowa dla wszystkich kolejnych m-cy. Ryczałt podatkowy natomiast, to uproszczony sposób podatku, który naliczania nie uwzględnia podstawy wymiaru podatku.
W ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych, podstawę opodatkowania tworzy przychód, który nie jest pomniejszony o koszty jego otrzymania. Taki sposób rozliczenia ma swoje minusy oraz zalety. Do tych pierwszych uwzględnić możemy przede wszystkim to, że przy małych przychodach, taki rodzaj rozliczenia nie nie jest opłacalny dla płatnika podatku VAT, który w takiej sytuacji odnosić będzie większe straty, niż korzyści. Minusem jest też brak sposobności rozliczania się ze współmałżonkiem i niemożliwość porzucenia tej formy rozliczania na rzecz innej w trakcie roku podatkowego. Wielkimi atutami są zaś możliwość prowadzenia uproszczonej księgowości i wysokie korzyści osiągane przy małych wydatkach prowadzenia firmy.
Są mimo to pewne obostrzenia, które nakłada prawodawstwo polskie (ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 z późn. zm.)). Przepisy mówią, że ryczałtowcami mogą być:
• Osoby fizyczne, spółki cywilne oraz spółki jawne osób fizycznych, które otrzymują dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej, którzy nie są zobowiązani do prowadzenia pełnej księgowości oraz ich dochód nie przekroczył pułapu upoważniającego do niniejszego wyboru (250 000 euro) albo też dopiero zaczynają prowadzenie działalności gospodarczej (w takiej sytuacji nie obowiązuje pułap),
• Osoby fizyczne otrzymujące dochody z ramienia umowy najmu, poddzierżawy, dzierżawy, podnajmu albo podobnych umów
Ryczałtowcami nie mogą być natomiast:
• W niektórych sytuacjach, także osoby zakładające w roku podatkowym działalność po zmianie działalności (ze współmałżonkiem lub bez),
• Odprowadzający VAT w formie karty podatkowej na regułach określonych w rozdziale 3,
• Osoby wykorzystujące okresowe zwolnienia z podatku dochodowego,
• Producenci produktów podlegających opodatkowaniu podatkiem akcyzowym (wyjątek stanowi wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii),
• Osoby fizyczne otrzymujące dochody z tytułu prowadzenia: niektórych wolnych zawodów (np. pielęgniarki, położne, lekarze weterynarii, nauczyciele,którzy dają lekcji na godziny, nie związani żadną umową, tłumacze, technicy dentystyczni, lekarze, lekarze stomatolodzy, felczerzy), aptek, lombardów, handlu częściami a także akcesoriami do pojazdów mechanicznych, działalności w zakresie kupna-sprzedaży wartości dewizowych,
• Osoby otwierające działalność samodzielnie lub w spółce, jeżeli w poprzednim roku podatkowym osoba taka lub minimum jeden ze współwłaścicieli, wykonywał rzeczy, które wchodzą w zakres działalności firmy
Od 20 maja 2010 roku zmieniły się w pewnym stopniu zasady, tyczące się osób fizycznych, osiągających dochód z racji umowy poddzierżawy, najmu, dzierżawy, podnajmu lub podobnych umów (ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 473)). Obecnie podatnik, który zaczął taką działalność gospodarczą oraz chciałby zostać ryczałtowcem, przedstawia pisemne oświadczenie kierownikowi adekwatnego urzędu skarbowego, do 20 dnia miesiąca następnego po m-cu, w którym osiągnął pierwszy przychód. Jeśli przychód ten był uzyskany w grudniu, ma on na to czas do zakończenia roku podatkowego.