Wizytator inspekcji pracy zanim przystąpi do kontroli jest zobowiązany do wylegitymowania się i pokazania papierów zezwalających mu na kontrolę danej firmy . Wyjątkiem jest okoliczność, w której kontrolujący stwierdzi, że zawiadomienie przedsiębiorcy o rozpoczynaniu inspekcji może wpłynąć na jej wynik. W praktyce oznacza to, że kontrolujący ma prawo przybyć bez względnie kiedy chce do ośrodka przedsiębiorstwa, aby przejrzeć właściciela firmy. Ponadto, nie potrzebuje żadnych przepustek wstępu i nie musi być rewidowany. Art. 23 par. 1 pkt. 1-10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r podaje dokładnie tok przeprowadzanej kontroli zgodnie, z którą wizytator PIP ma prawo:
- skontrolować tożsamość osób pracujących lub przebywających na ternie kontrolowanej firmy, przesłuchać ich i żądać od nich udowodnienia legalności swojego zatrudnienia a także prowadzenia innej działalności zarobkowej
- żądać przedłożenia akt osobowych i wszelkich dokumentów pozwiązanych z realizowaniem obowiązków służbowych przez zatrudnionych lub osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy
- wykonać istotne, w sprawie wizytacji, kopie albo wyciągi z akt, a także żądać od podmiotu kontrolowanego wykonania wymaganych zestawień i obliczeń w oparciu o dokumentację
- żądać dostarczenia próbek surowców i materiałów używanych, produkowanych lub powstających w toku produkcji, , w takiej ilości, która pozwoli na przeprowadzenie analiz lub badań, jeśli mają one związek z trwającą inspekcją
- żądać od wszystkich pracowników, którzy pracują lub pracowali albo od osób, które świadczą lub świadczyły usługi na rzecz objętego kontrolą podmiotu, pisemnych i ustnych wiadomości w kwestiach objętych inspekcją
- zapisywać przebieg kontroli stosownymi urządzeniami zapisującymi obraz lub dźwięk
- żądać przedstawienia dokumentacji technicznej związanej z budową, przebudową a także rozbudową budynku, w którym znajduje się kontrolowana firma, a także żądać zapoznania ze odpowiednią dokumentacją i ekspertyzą tyczącą się produkcji (łącznie z próbkami materiałów używanych podczas produkcji ) w danym zakładzie
- żądać wyników pomiarów, ekspertyz, badań związanych z produkcją bądź też inną działalnością kontrolowanej firmy
Jeżeli zajdzie uzasadniona obawa, że informacje udzielone przez pracownika, będą przyczyna narażenia go na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z ujawnienia tych informacji, wizytator PIP może wydać decyzję o objęciu tożsamości tego pracownika tajemnicą. Za sprawą art. 23 par. 4 ustawy, zatrudniający może złożyć zażalenie do takiej decyzji i zwrócić się do organu kontrolującego z wnioskiem o odtajnienie danych personalnych pracobiorcy, który złożył zeznania. Musi to jednak nastąpić nie później niż w terminie 3 dni, licząc od dnia dostarczenia pracodawcy decyzji o utajnieniu danych.
Ponadto, firma kontrolowana jest zobligowany zapewnić kontrolującemu warunki i narzędzia niezbędne do sprawnego przeprowadzenia inspekcji, a przede wszystkim, natychmiast przedstawić żądane dokumenty i materiały, udzielić dostępu do urządzeń technicznych a także, jeśli istnieje taka możliwość, osobne pomieszczenie z odpowiednim wyposażeniem.